Trích đăng từ Đàn Chim Việt (19/12/2005)

Ottawa 18 tháng 12 – “Nhắm đến một tầm nhìn lạc quan để hòa hợp giá trị đông và tây phương” là mục đích của cấu trúc của một viện bảo tàng mới, đề nghị xây tại Ottawa để tưởng nhớ thuyền nhân Việt Nam – kiến trúc sư John Lê, Washington D.C.

Thiết kế sinh động và hiện đại của Lê cho viện bảo tàng có một không hai này được trung bầy trong hội thảo đánh dấu 30 năm xây dựng cộng đồng người Việt tại Canada. Ban quản trị dự án cho hay họ sẽ bắt đầu cuộc vận động, khắp Canada trong năm 2006, gây 2 triệu đồng (CAN$) làm quỹ kiến thiết. Dự kiến bắt đầu xây cất vào năm 2007 tại một địa điểm ở trung tâm thủ đô Ottawa, gần tượng thuyền nhân “Mẹ bồng con” ở góc đường Somerset và Preston, ban tổ chức hy vọng sẽ hoàn tất dự án vào mùa xuân 2008.

Marion Dewar cựu Đô trưởng Ottawa nói, “Đây hẳn sẽ không phải là một địa điểm đồ sộ hay huy hoàng tráng lệ, nhưng có thể là hòn ngọc giữa thủ đô.” Khi còn là Đô trưởng Ottawa, Dewar mở chương trình tư nhân bảo trợ, đón thuyền nhân, người Việt Nam tị nạn đến sinh sống tại thành phố này qua Dự án 4000. “Đó là một trong những thời đẹp nhất. Chúng tôi quan tâm đến những người đang vượt chết. Họ đã trở thành những những sắc nét rực rỡ trong tấm luạ đa nguyên của chúng ta hôm naỵ.”

Người ta gọi những người ấy là thuyền nhân vì đại đa số họ vượt biển Đông tìm tự do, tị nạn cộng sản, trên những mảnh thuyền con, mỏng manh. Nửa triệu người đã chết trong đại dương, chết dọc đường rừng vì đói, khát hay đã bị hải tặc cướp của, hãm hiếp, giết.

Đặc trưng của thiết kế của tòa nhà ba tầng là một tháp kính, trên đỉnh là mái hình chữ “V” bằng thép tạo ấn tượng như một cách chim trời. Lê, 37 tuổi lớn lên tại Ottawa, tốt nghiệp trường kiến trúc, đại học Carleton, nói, “Tôi cố tìm một hình ảnh, một nét văn hoá Việt Nam.”

Tòa nhà khoảng 5,000 bộ vuông sẽ có những gian hàng thương mại gây lợi để bảo dưỡng hoạt động của viện bảo tàng. Lê đã thiết kế mẫu viện bảo tàng miễn phí. Cha của Lê là Lê Duy Cấn, một thành viên lâu năm của Liên Hội Người Việt Canada, cũng là người trưởng dự án xây cất viện vảo tang thuyền nhân này.

Lê Duy Cấn nói, “Chúng tôi muốn để lại cho thế hệ trẻ một chút gì của quá khứ, để họ hiểu nỗi thống khổ cùng cực của thế hệ cha ông, và cũng nhằm quảng bá mối cảm thông với việc định cư của cộng đồng người Việt và những thành quả của người tị nạn.”

Hội thảo cuối tuần tại Ottawa với sự tham dự của khoảng 200 người đã kết thúc vào ngày 18. Tuyền Hứa, sinh viên 21 tuổi, ban thương mại trường đại học Ottawa, thành viên ban tổ chức hội thảo, là một thuyền nhân đế định cư tại Canada từ năm 1986 sau một thời gian sống ở trại tị nạn Mã Lai khi mới hai tuổi. Hứa nói, “Tôi đã không biết gì nhiều về văn hóa Việt Nam. Tôi đi tìm về nguồn cội, tìm xem tôi là ai, cha mẹ tôi từ đâu đến. Tôi thường xấu hổ khi nghe cha tôi nghe nhạc Việt Nam trên xe. Bây giờ tôi ý thức được đấy là những nét tuyệt vời.”

Một người trẻ khác, Quý Lương, đến Ottawa (1979) khi mới sáu tuổi. Chuyện gia đình Lương là một thí dụ tiêu biểu của người Việt tại Canada. Gầy dựng lại đời mới, mẹ Lương đã đi rửa chén bát, chùi nhà, và nhận đồ may sau giờ làm việc, cha Lương đi làm đầu bếp và đóng khung ảnh. Ở cuộc hội thảo, Lương đã đến cảm ơn Dewar và những đóng góp của cựu Đô trưởng Ottawa với Dự án 4000. Lương cũng không quên quả phụ Lorna Rice, đã quá cố, bà đã bảo trợ cả gia đình Lương, 11 người, đến sống tại Ottawa. Bằng gịọng cung kính, Lương nói, “Chúng tôi không bao giờ quên được những gì Cụ đã làm (cho gia đình tôi)”.